Hoefbevangenheid is een ernstige stofwisselingsaandoening, die zich uit in een ontsteking aan de hoeflederhuid (de hoeflederhuid zit achter de dikke hoornlaag en houdt het hoefbeen op zijn plaats). Hoefbevangenheid treedt meestal (het eerst) op aan de voorhoeven.
Hoe te herkennen?

Het is een voor het paard een zeer pijnlijke aandoening. Het zal dan ook proberen de getroffen hoeven te ontlasten door de achterbenen ver onder het lichaam te plaatsen en het getroffen been (of benen) naar voren te zetten. Het paard zal zo min mogelijk willen bewegen.
Oorzaken van hoefbevangenheid

Hoefbevangenheid kan onder andere door de volgende oorzaken ontstaan:

Darmstoornissen (door te energierijke voeding)
Overgewicht
Baarmoederontsteking
Zoolkneuzingen
Geneesmiddelen

Een paard dat genezen is van hoefbevangenheid blijft altijd gevoelig voor deze aandoening.

1. Darmstoornissen
Een veel voorkomende oorzaak voor darmstoornissen is wanneer een paard een te grote hoeveelheid energierijke voeding binnenkrijgt. Bijvoorbeeld door suikerrijk (voorjaars)gras of een grote hoeveelheid krachtvoer die in één keer wordt verstrekt, zoals bijvoorbeeld het leegeten van de voerton. De darmflora wordt hierdoor zodanig verstoord, dat er gifstoffen gevormd worden. Als deze in het bloed terecht komen, kan hoefbevangenheid ontstaan.
Suikers in gras

In gras worden onder invloed van zonlicht suikers aangemaakt (fotosynthese). Een belangrijke suiker in gras is bijvoorbeeld fructaan. Uit onderzoek is gebleken dat deze fructanen een rol kunnen spelen bij het ontstaan van hoefbevangenheid. Het gras heeft suikers nodig voor de groei. Suikers zijn niet de enige factoren die het gras nodig heeft om te groeien. De groei is onder andere afhankelijk van temperatuur en de aanwezige voedingsstoffen. Wanneer één van de andere groeifactoren niet aanwezig is, dan kan de grasplant niet groeien en worden de suikers opgeslagen in de plant. Paarden en pony’s die deze grassen eten, zullen hoge concentraties suikers (o.a. fructaan) binnen krijgen en hebben daardoor een verhoogde kans op hoefbevangenheid. Voor hooi of (voordroog) kuilgras geldt overigens hetzelfde; ook dit kan suikerrijk zijn.

Lees meer over suikers, fructanen en zetmeel in het artikel "Suiker en zetmeel veroorzaken hoefbevangenheid"

2. Baarmoederontsteking
Wanneer bij een merrie de nageboorte niet binnen 6 uur na de geboorte van het veulen af komt, kan er baarmoederontsteking ontstaan. Hierdoor kan de merrie hoefbevangen raken. Lees meer over tips rondom het veulenen.

3. Overgewicht
Paarden en pony’s, die te dik zijn, hebben een grotere kans om hoefbevangen te raken.
Klik op de link voor meer informatie over overgewicht .

4. Zoolkneuzingen
Bij zoolkneuzingen is de kans op hoefbevangenheid verhoogd. Slechte hoefverzorging kan onder andere leiden tot zoolkneuzingen en ontstekingen. Een regelmatig onderhoud aan de hoeven en om de 6-8 weken bekappen en/of beslaan door een erkende hoefsmid is dan ook aan te raden.

5. Geneesmiddelen
Door de toediening van bepaalde geneesmiddelen kunnen giftige stoffen in de bloedbaan terecht komen waardoor hoefbevangenheid kan ontstaan.
Hoe te handelen bij hoefbevangenheid

Wanneer een paard hoefbevangen is, kan je het beste het volgende doen:

Raadpleeg direct je dierenarts.
-Geef geen krachtvoer meer.
-Geef uitsluitend stengelig hooi en geen weidegang.
-Geef in plaats van krachtvoer bv. een vitaminen & mineralen koek of supplement. (bv. Pavo SummerFit of Pavo Vital)
-Zet je paard op nat zand of in de modder, om zo de hoef continue te koelen en de druk op de hoef te verdelen.
-Om pijn en druk te verminderen/weg te halen is het aan te raden het beslag te verwijderen en paard / pony zo te bekappen dat het hoefbeen weer parallel komt met de grond.

Afhankelijk van de ernst van de hoefbevangenheid kan het hoefbeen los laten van de hoeflederhuid waardoor het hoefbeen geen steun meer heeft en kantelt. De punt van het hoefbeen steekt dan in de zool. In ernstige gevallen kan je zelfs zien dat het door de zool heen komt. De mate van kanteling van het hoefbeen kan met röntgenfoto’s worden vastgesteld. Met behulp van een goede hoefsmid zal bepaald moeten worden of herstel nog mogelijk is, eventueel met behulp van aangepast beslag.

Voorkomen van hoefbevangenheid.

Een aantal tips:

-Geef altijd voer afgestemd op de behoefte van je paard.
-Kies krachtvoeders met laag eiwit- en suikergehalte en met veel structuur
-Pas in het algemeen op met grote ruwvoeromschakelingen.
-Let bij merries op het tijdig afkomen van de nageboorte.

De vraag hoe hoefbevangenheid voorkomen kan worden in het voorjaar. In dit antwoord wordt onder andere toegelicht wat het gevaar is van suikers in het gras.

Fructaan is een boosdoener

Nog niet zo lang geleden werd er gedacht dat eiwitten in het gras hoefbevangenheid konden veroorzaken. Inmiddels weten we beter, het heeft te maken met het fructaangehalte van het gras! Ook in hooi kan fructaan voorkomen, wat sterk afhankelijk is van de weersomstandigheden ten tijde van het hooien.

Hoefbevangenheid is een ziekte die paarden vooral in het voorjaar oplopen; een periode waarin gras net bemest is, uitbundig groeit en veel eiwitten bevat. Het lag voor de hand om de eiwitten de schuld te geven maar imiddels is gebleken dat fructaan de grote boosdoener is.

Hoe dat gebleken is? De Australische professor Christopher Pollitt gaf proefpaarden aan de universiteit van Queensland 7,5 gram fructaan per kilo lichaamsgewicht, en binnen 48 uur waren ze allen hoefbevangen. Hierna is het onderzoek wereldwijd in een stroomversnelling geraakt en is er al veel van het mysterie hoefbevangenheid opgelost. Hoefbevangenheid blijkt nauwelijk iets met eiwit te maken te hebben maar met suikers, met name fructaan. Hoe de verwarring ooit kon ontstaan wordt verderop wel duidelijk.

Fructaan is een wateroplosbaar koolhydraat (een soort suiker) dat door de grasplant wordt gemaakt onder invloed van zonlicht. Het wordt gebruikt om te kunnen groeien, maar is dat groeien op een bepaald moment niet mogelijk dan zal de plant het overtollige fructaan opslaan tot een moment waarop het weer wel kan worden gebruikt om te groeien. Fructaan is bovendien een natuurlijk antivries.

Bouwstof

Zonder al te diep op de hele biochemie van de plant in te gaan: Fructaan is een bouwstof die de plant maakt als gevolg van de fotosynthese, dus onder invloed van zonlicht. Het fructaan wordt gebruikt om weer andere stoffen te produceren waarmee uiteindelijk de plant wordt opgebouwd. Zolang de plant goed kan groeien wordt het geproduceerde fructaan direct verder verwerkt, maar wanneer de plant om een of andere reden niet kan groeien gaat de productie van fructaan nog een hele tijd door, zolang er tenminste zonlicht is. Zo wordt er alvast een voorraadje bouwstoffen aangelegd die de plant in staat stellen om weer snel te beginnen met groeien zodra de omstandigheden in gunstige zin veranderen.

Je kan de plant vergelijken met een fabriek: Er komt een eindproduct uit wanneer alle grondstoffen aanwezig zijn, maar wanneer er één element ontbreekt staakt de productie en hopen de bouwstoffen zich op. Het fructaangehalte loopt dus op wanneer er wel veel zonlicht is maar de plant aan iets anders een gebrek heeft. Zodra de missende factor weer aanwezig is kan de plant weer gaan groeien en wordt het opgeslagen fructaan weer verbruikt.

Redenen waarom de plant niet kan groeien en het fructaangehalte dus oploopt kunnen bestaan uit:

Te lage temperatuur:

Wanneer de temperatuur te laag is kan het gras niet groeien. Is er toch voldoende zonlicht aanwezig dan wordt er fructaan geproduceerd dat wordt opgeslagen tot de temperatuur wel hoog genoeg is. Wanneer de temperatuur dan hoog genoeg is wordt het fructaan alsnog verbruikt.

Te weinig water:

Als er te weinig water is om te kunnen groeien terwijl er wel veel zonlicht is, dan wordt er fructaan geproduceerd dat wordt opgeslagen tot de groei-omstandigheden gunstiger zijn. Zodra het dan gaat regenen wordt het fructaan alsnog gebruikt voor een razendsnelle groeispurt.

Te weinig voedingsstoffen:

Als de plant niet goed kan groeien omdat er te weinig voedingsstoffen in de bodem zitten, dan wordt het met het zonlicht geproduceerde fructaan niet verbruikt en blijft in de plant zitten. In de praktijk betekent dit dat onbemest gras voor paarden gevaarlijker is dan bemest gras!

Met name in het voorjaar doet zich de situatie voor dat er voldoende water is, voldoende voedingsstoffen in de bodem beschikbaar zijn, er veel zonlicht is, maar de temperatuur nog erg laag is. Door de lage temperatuur kan het gras niet groeien dus wordt het zonlicht gebruikt om de voedingsstoffen om te zetten in fructaan. Dat is dus de reden waarom hoefbevangenheid in het voorjaar zo vaak voorkomt!

Het fructaangehalte kan echter ook in andere jaargetijden hoog oplopen, afhankelijk van een aantal factoren. De grassoort zelf is een belangrijke factor: het zo bekende Raaigras is een soort die uitblinkt in zijn hoge fructaangehalte.

Het weertype is echter ook erg belangrijk, waarbij factoren als temperatuur en de hoeveelheid zonlicht het verloop bepalen. Het fructaangehalte kan in vrij korte tijd drastisch veranderen: het kan in luttele uren de hoogte inschieten wanneer er veel zonlicht is maar de plant niet kan groeien, maar het kan ook vrij snel weer dalen zodra er omstandigheden optreden die verbruik van het fructaan mogelijk maken (hogere temperaturen, een regenbui).

Het is ook bekend dat fructaan opgeslagen wordt in grasstoppels, dus zeer kort afgegraasde weitjes kunnen juist extra gevaarlijk zijn!

Fructaan en weertype

Om een beetje houvast te geven omtrent de risico's van een hoog fructaangehalte hebben we onderstaande tabel gemaakt. Je kunt hieruit aflezen op welke momenten je het paard beter niet kan laten grazen, en op welke momenten de risico's juist lager zijn.

Voor de tabel is uitgegaan van gras dat groeit in een vochtige bodem waarin voldoende voedingsstoffen voorkomen. Bij gras dat een tekort heeft aan water en/of voedingsstoffen is het fructaangehalte permanent aan de hogere kant!

Samengevat:

• Als de temperatuur rond of onder het vriespunt is (geweest) blijft het risico het hele etmaal hoog.
• Bij warm zonnig weer is de beste graastijd 's nachts en 's ochtends.
• Bij warm bewolkt weer is de beste graastijd 's middags en 's avonds.

Gevaarlijk is het grazen:

• In de namiddag of vroege avond op een zonnige dag
• Op een zonnige dag waarbij de temperatuur onder de 15 graden Celcius blijft
• De hele dag na een nacht waarbij de temperatuur onder de 5 graden Celcius is gekomen
• Wanneer het gras een gebrek aan water of voedingsstoffen heeft
• Wanneer het gras kort is afgemaaid of afgegraasd

Veilig is het grazen:

• Vroeg in de ochtend als de temperatuur 's nachts niet onder de 5 graden Celcius is gekomen
• Tijdens een bewolkte dag wanneer het warmer is dan 15 graden Celcius
• Uitsluitend wanneer het gras genoeg water en voedingsstoffen ter beschikking heeft

Fructaan en bemesting:

Wanneer gras een tekort aan voedingsstoffen heeft kan de plant niet goed groeien, en hopen de overige grondstoffen zich op. Het fructaangehalte gaat daarbij omhoog. Betekent dit dus dat je moet bemesten? Zo simpel blijkt het echter dus niet te zijn...

Wanneer je het land bemest, al dan niet met kunstmest, dan zal de fructaanproductie van het gras afnemen (even vooropgesteld dat er water is en de temperatuur hoog genoeg is om te kunnen groeien). De concentratie, en daarmee de hoeveelheid fructaan in de grasplant, zal dus afnemen.

Maar, omdat je door bemesten meer grasgroei krijgt, krijg je meer gras per hectare. Meer gras betekent meer van alles. Omdat je meer gras per hectare hebt krijg je dus ook meer fructaan per hectare.

Dus: Door bemesten krijg je minder fructaan per plant, maar meer fructaan per hectare.

Wat moet je nu doen om te zorgen dat je paard minder fructaan binnenkrijgt? Dat hangt er dus van af:

• Krijgt je paard "de hele wei" en mag hij zelf uitzoeken hoeveel hij eet? Dan betekent "meer gras per hectare" dat hij meer zal eten, en netto meer fructaan zal binnenkrijgen. Niet bemesten dus.
• Heeft je paard een graasbeperking, door stripbegrazing of zo? Dan krijgt hij zoveel hij nodig heeft, dus een vaste hoeveelheid gras. Minder fructaan per grasplant betekent dat hij minder fructaan zal binnenkrijgen, dus ga je bemesten om de hoeveelheid fructaan-per-plant zo laag mogelijk te krijgen.
• Ga je hooien? Dan wil je zo min mogelijk fructaan per pak. Bemesten dus, want daarmee wordt het fructaan-per-plant lager. Omdat je door het bemesten meer gras kan oogsten, oogst je netto meer fructaan, maar heb je minder fructaan per pak. In ieder pak zit bijvoorbeeld de helft minder fructaan, maar je oogst drie keer zoveel pakken. Je paard zal er echter niet méér door gaan eten, dus zal hij minder fructaan verorberen.

Hooi wordt doorgaans gemaakt wanneer het warm weer is, we hebben immers de zon nodig om het gras te drogen. Doorlopend hoge temperaturen betekenen een laag fructaangehalte. Als je op zeker wilt spelen maai je bij voorkeur 's ochtends; dan is immers het fructaangehalte het laagste.

Met kuil is het iets meer oppassen: Kuil wordt vaak al erg vroeg in het voorjaar gemaakt, en omdat het niet volledig droog hoeft te worden kan dit bij vrij koud weer worden gemaaid. En koud weer betekent dat het fructaangehalte erg hoog kan zijn, vooral als de zon uitbundig schijnt. Oppassen dus.

Of je nu kuil of hooi maakt, het beste kun je maaien als de volgende omstandigheden van toepassing zijn:

• Het gras had voorafgaand aan het maaien geen tekort aan voedingsstoffen
• Er is geen langdurige droogteperiode aan het maaien voorafgegaan
• Er is de week tevoren geen nachtvorst opgetreden
• De temperatuur is boven de 15° Celcius

Enige bewolking direct na het maaien helpt om de fructaanproductie van het afgemaaide gras tegen te gaan. Dit is van belang wanneer werkelijk alle beetjes helpen, wanneer het hooi bedoeld is voor paarden die extreem gevoelig zijn voor fructaan. Helaas is bewolking in noordelijke landen zoals Nederland niet goed verenigbaar met het drogen van hooi, en de eis dat de temperatuur boven de 15°C moet blijven maakt het er ook niet gemakkelijker op. Schrap deze laatste aanbeveling dan ook maar, maar zorg in ieder geval dat aan de eisen in bovenstaande opsomming is voldaan!

Implicaties

Interessant te weten dat hoefbevangenheid niet door eiwit wordt veroorzaakt maar door fructaan, maar heeft dit nog een praktisch nut?
Jazeker! Het voorjaar blijft natuurlijk een gevaarlijke periode om te grazen, maar we weten nu dat een en ander nogal afhankelijk is van de weersomstandigheden.

Wat we te weten zijn gekomen

• Ook in het voorjaar zijn er momenten waarop je het paard prima kan laten grazen.
• Ook in andere jaargetijden kan het fructaangehalte erg hoog oplopen.
• Fructaan wordt opgeslagen in grasstoppels, dus gemillimeterd gras is juist ook weer gevaarlijk.
• Het aloude advies om een hoefbevangen paard uitsluitend hooi te geven is goed, maar... dan moet het wel hooi zijn met een laag fructaangehalte.
• Fructaan is wateroplosbaar, dus door hooi een uur lang te weken kun je het overschot aan fructaan uitspoelen.

Naschrift: We zijn er op gewezen dat dit laatste punt wel eens onjuist kan zijn omdat fructaan niet in staat is door de celwanden naar buiten te dringen. Uitspoelen zou dus geen nut hebben. We onderzoeken dit verder.

Wat we ermee doen

De informatie juist gebruiken. Het is natuurlijk niet de bedoeling om het paard nu maar op stal te zetten onder het motto "beweiding is gevaarlijk". Wat je wel kan doen, met name bij paarden die gevoelig zijn gebleken voor hoefbevangenheid, is het grazen beperken op momenten waarop het risico op een hoog fructaangehalte erg groot is. Je kan dit doen door:

• Het graastijdstip aan te passen. De fructaan-index kan je helpen het juiste tijdstip te bepalen.
• De graasduur aan te passen. Wellicht kan je paard een deel van de dag in een paddock of in de bak staan. Een stal vinden we geen goed alternatief!!
• Stripbegrazing toe te passen. Je spant een touw over de wei en schuift dat iedere dag een stukje op. Probeer een eenmaal kaal gegeten stuk ook weer af te schermen, want grasstoppels worden opslagplaatsen voor fructaan.
• Je paard een graasbeperker aan te doen. Het ziet er misschien zielig uit, maar we kunnen je verzekeren dat hoefbevangenheid veel zieliger is.

Waarom is fructaan zo gevaarlijk?

De hele materie is tamelijk ingewikkeld en de onderzoeken gaan nog steeds door. Vooralsnog zijn er twee effecten van fructaan aangewezen die hoefbevangenheid in de hand werken.

Aantasting darm-flora

Fructaan is een koolhydraat. Grote hoeveelheden koolhydraten veranderen de samenstelling van de darm-flora, kunnen gisting veroorzaken, waardoor tal van spijsverteringsproblemen ontstaan. De problemen die hierdoor worden veroorzaakt zijn ongeveer hetzelfde als het eten van een overdosis aan graanproducten.

Insulineresistentie

Onderzoek over dit onderwerp is nog volop bezig. Interessant is dat er is ontdekt dat hoefbevangen paarden soms insuline hoeveelheden hebben die 4 keer zo hoog zijn als normaal. Ook wanneer ze niet hoefbevangen zijn hebben ze tijdens het grazen hogere insuline-waarden dan andere paarden. Insuline-ongevoeligheid is iets dat nog maar kort geleden is ontdekt bij paarden, maar de link met hoefbevangenheid valt sterk op. Field and Jeffcott ontdekten dat paarden die hoefbevangen zijn geweest minder goed glucose (suiker) kunnen verwerken.

De symptomen lijken sterk op hypoglykemie bij mensen: Het aanbod van snel verteerbare suikers veroorzaakt een over-reactie van de alvleesklier die dan een teveel aan insuline gaat produceren.

Commentaar (0)

RSS feed Commentaar

Naam

Titel

Commentaar

kleiner | groter

Versturen via email (Alleen voor geregistreerde gebruikers)

Ik heb 't gelezen en ga akkoord met de gebruiksvoorwaarden.

Schrijf de volgende tekens

Geef commentaar Preview